Institut Nikola Tesla AD
Aleksandar Pavlović
Uticaj baznih stanica mobilne telefonije na stanovništvo sa aspekta elektromagnetnog polja i predlog mjera zaštite / Analiza bezbednosti radnika usled elektromagnetne indukcije prilikom rada na paralelno vođenim prenosnim dalekovodima
Kratak sadržaj: Uticaj baznih stanica mobilne telefonije na stanovništvo sa aspekta elektromagnetnog polja i predlog mjera zaštite
U radu je prikazana analiza rezultata izvršenih mjerenja nivoa elektromagnetnih polja visokih frekvencija u životnoj sredini u blizini baznih stanica koje se nalaze na većem broju lokacija. Lokacije za mjerenja su određene na osnovu položaja antenskog stuba, na mjestima na kojima se očekuju najviši nivoi elektromagnetnih polja. Osim rezultata dobijenih širokopojasnim mjerenjima, koja daju ukupnu vrijednost elektromagnetnog polja u određenom frekvencijskom opsegu, u radu su prikazane i vrijednosti dobijene frekvencijski selektivnim mjerenjima. Ova vrsta mjerenja omogućava detaljniju analizu pojedinačnih izvora polja, odnosno identifikaciju doprinosa pojedinih sistema mobilne telefonije ukupnom nivou elektromagnetnog polja u različitim frekvencijskim opsezima. U radu su prikazane maksimalne vrijednosti električnog polja dobijene ekstrapolacijom koje bi se mogle pojaviti u slučaju maksimalnog telekomunikacionog saobraćaja. Na taj način omogućeno je poređenje izmjerenih vrijednosti sa očekivanim maksimalnim vrijednostima, što doprinosi objektivnoj procjeni izloženosti. Posebna pažnja u radu posvećena je analizi uticaja različitih faktora koji mogu značajno uticati na raspodjelu i intenzitet elektromagnetnog polja u okolini baznih stanica. Prije svega, razmatran je uticaj visinske razlike između bazne stanice i tla, kao i udaljenost bazne stanice od okolnih objekata i prostora u kojima borave ljudi. Ovi parametri imaju važnu ulogu u određivanju nivoa električnog polja na određenim lokacijama, jer promjene u visini postavljanja antena, nagibu antene ili udaljenosti od tačke u kojoj se vrše ispitivanja mogu značajno promijeniti distribuciju elektromagnetnog polja. Analizom ovih faktora moguće je bolje razumjeti način prostiranja elektromagnetnih talasa i njihovu interakciju sa okolinom, kao i procijeniti potencijalni uticaj na stanovništvo. Osnovni cilj sprovedene analize jeste utvrđivanje nivoa izloženosti stanovništva električnom polju visokih učestanosti u objektima u kojima ljudi borave u dužem vremenskom periodu. Dobijeni rezultati u područjima povećane osjetljivosti su iskorišćeni za ocjenu usaglašenosti sa graničnim vrijednostima koje su definisane Pravilnikom o granicama izlaganja elektromagnetnim poljima. Kako bi se izbjeglo prekomjerno izlaganje stanovništva visokofrekventnom elektromagnetnom polju koje emituju bazne stanice mobilne telefonije preduzimaju se određene mjere još od njihovog projektovanja i izgradnje, pa sve do puštanja u rad, a zatim konstantno tokom rada. Redovno mjerenje nivoa elektromagnetnog polja u definisanim rokovima je zakonska obaveza imaoca izvora. U radu su date preporuke i na praktičnim primjerima zasnovane i potvrđene mjere koje se u tu svrhu preduzimaju. Mjere za smanjenje izloženosti stanovništva, prije svega, uključuju pravilan izbor lokacije baznih stanica, pravilno usmjerenje antena, određivanje sigurnosnih zona sa ograničenim pristupom, kao i redovno i pravilno održavanje instalirane opreme.
Ključne reči: elektromagnetno polje, električno polje, izloženost stanovništva, pravilnik, bazna stanica mobilne telefonije
Kratak sadržaj: Analiza bezbednosti radnika usled elektromagnetne indukcije prilikom rada na paralelno vođenim prenosnim dalekovodima
U radu je sprovedena detaljna analiza bezbednosti radnika pri izvođenju radova na nadzemnom elektroenergetskom vodu naponskog nivoa 110 kV TS „Lastva” – TS „Tivat”. Fokus istraživanja je na analizi rizika koji nastaju usled induktivnog uticaja susednih vodova naponskih nivoa 110 kV i 400 kV, koji se na određenim deonicama vode paralelno sa posmatranim vodom. U situacijama kada susedni vodovi ostaju u pogonu dok se na predmetnom vodu obavljaju radovi, dolazi do pojave indukovanih elektromotornih sila koje mogu generisati opasne potencijale na faznim provodnicima i okolnim konstrukcijama, zbog čega je neophodno analizirati bezbednost montera koji obavljaju radove. Metodologija proračuna zasniva se na kompleksnom matematičkom modelovanju svakog pojedinačnog raspona dalekovoda korišćenjem π-modela u softverskom alatu EMTP-RV. Kako svaki raspon poseduje specifične geometrijske parametre, svaki raspon između dva stuba je modelovan zasebno radi postizanja maksimalne preciznosti pri izračunavanju električnih veličina duž cele trase. Posebna pažnja posvećena je geometrijskom rasporedu provodnika u glavi stuba, pri čemu su uzeti u obzir uglovi skretanja trase i varijacije u horizontalnim i vertikalnim rastojanjima između faza. Proračuni napona dodira i koraka u okolini stubova izvršeni su u softverskom paketu XGSLab, uz precizno modelovanje tri različita tipa primenjenih uzemljivača stubova koji se sastoje od različitih konfiguracija horizontalnih i vertikalnih kontura. Specifična otpornost tla definisana je prema realnim vrednostima izmerenim na pojedinačnim deonicama trase, čime je osigurana visoka pouzdanost rezultata. Analiza obuhvata proračune u normalnom pogonskom režimu pri uslovima maksimalnog opterećenja vodova, kao i u scenarijima pojave jednofaznog zemljospoja na susednim, aktivnim vodovima. U radu su analizirani različiti načini uzemljavanja voda na kome se izvode radovi: slučaj kada je vod uzemljen na oba kraja, kada je uzemljen samo na jednom kraju i kada je odzemljen na oba kraja. Dobijeni rezultati su upoređeni sa dozvoljenim vrednostima napona dodira i koraka koje su propisane važećim pravilnikom. U normalnom pogonskom režimu, u kome postoji trajni uticaj, dozvoljena vrednost napona dodira i koraka iznosi 65 V. U režimu kvara (jednofazni zemljospoj) je na osnovu stvarnih podešavanja relejne zaštite usvojeno vreme isključenja od 0,4 s, što odgovara dozvoljenoj vrednosti napona dodira i koraka od 187,5 V. Na osnovu sprovedene simulacije identifikovane su najkritičnije tačke na trasi i definisani su uslovi pod kojima indukovani potencijali mogu da premaše propisane granice. U radu su definisane obavezne mere zaštite, čija primena će obezbediti bezbedan rad montera i pod najnepovoljnijim pogonskim uslovima.
Ključne reči: indukovana elektromotorna sila, dalekovod, jednofazni zemljospoj, napon dodira, napon koraka, EMTP-RV, XGSLab
Biografija predavača
Aleksandar Pavlović je rođen 1967. godine u Beogradu. Diplomirao je 1994. godine na Elektrotehničkom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Od 1995. godine zaposlen je u Elektrotehničkom institutu Nikola Tesla u Beogradu, u Centru za elektroenergetske objekte. Tokom rada u Institutu primarno se bavio istraživanjima u oblasti uzemljenja elektroenergetskih postrojenja, elektromagnetske interferencije i izloženosti ljudi elektromagnetskim poljima u životnoj i radnoj sredini. U periodu od 2005. do 2018. godine obavljao je poslove rukovodioca Specijalizovane laboratorije za ispitivanja sistema uzemljenja, gromobranskih i električnih instalacija i elektromagnetskih polja. Od 2014. godine obavlja poslove direktora Centra za elektroenergetske objekte, a od 2024. godine i poslove rukovodioca Laboratorije za ispitivanje i etaloniranje. Član je studijskih komiteta C3 (Performanse sistema zaštite životne sredine) i C4 (Tehničke performanse EES-a) Srpskog nacionalnog komiteta CIGRE. Učestvovao je u izradi većeg broja studija, elaborata i izveštaja o ispitivanjima. Kao autor ili koautor publikovao je preko 80 stručnih radova iz oblasti uzemljenja, elektromagnetskih polja i interferencije.